مقام دوم ريا در اخلاق و ملكات باطنى و در آن دو فصل است : فصل اوّل : ميزان در رياضت‌هاى باطل و شرعى ] بدان‌كه ريا در اين مقام گرچه به شدت مقام اوّل نيست ، ولى بعد از تنبّه به يك مطلب ممكن است كار مُرائى در اين مقام نيز منجر شود به جائى كه در نتيجه با مرائى در آن مقام يكى گردد . ما در شرح حديث سابق بيان كرديم كه از براى انسان در عالم ملكوت صورت‌هايى ممكن است باشد غير از صورت انسانى ، و آن صورت‌ها تابع ملكوت نفس و ملكات آن است . اگر شما داراى ملكات فاضلهء انسانيه باشيد ، در وقتى آن ملكات صورت شما را انسانى مىكند كه با آن ملكات بدون اين‌كه از طريق اعتدال خارج شده باشند محشور گرديد ، بلكه ملكات در صورتى فاضله است كه نفس امّاره در آن تصرّف نكند و در تشكيل آن ، قدم نفس دخيل نباشد . بلكه شيخ استاد ما - دام ظلّه - مىفرمودند : ميزان در رياضت باطل و رياضت شرعى صحيح ، قدم نفس و قدم حق است . اگر سالك به قدم نفس حركت كرد و رياضت او براى پيدايش قواى نفس و قدرت و سلطنت آن باشد ، رياضتْ باطل و سلوك آن منجر به سوء عاقبت مىباشد . و دعوىهاى باطله نوعاً از همين اشخاص بروز مىكند . و اگر سالك به قدم حق سلوك كرد و خداجو شد ، رياضت او حق و شرعى است ، و حق تعالى از او دستگيرى مىكند به نصّ آيهء شريفه كه مىفرمايد : وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا « 1 » . « كسى كه مجاهده كند در راه ما ، هر آينه هدايت مىكنيم او را [ به ] راه‌هاى خود » . پس كارش به سعادت منجر شده خودى از او افتد و خودنمايى از او دور گردد .

--> ( 1 ) - العنكبوت ( 29 ) : 69 .